Kekešteto: Plavi krov Mađarske

U vreme kada sve više planinara juri za ekstremima, stiče se utisak da su tehnički i kondiciono lagani usponi mnogima sve češće ispod časti, pa makar to bili usponi na najviše vrhove država. A iako se mnoge evropske države mogu pohvaliti visokim vrhovima koji važe za značajna planinarska dostignuća, na tom spisku ima i mnogo nižih i nezahtevnih, čije "osvajanje" umesto napora, rizika i neizvesnosti nosi sa sobom samo opuštanje i uživanje u prirodi.

Jedan od takvih vrhova je i Kekešteto (ili samo Kekeš), koji sa svojih 1014 metara nadmorske visine predstavlja najviši vrh Mađarske.

Kekešteto izgleda upravo onako kako zamišljamo vrh jedne države koja asocira pre svega na ravnicu - šumovit, prostran, blagog reljefa, i sa mnoštvom sadržaja za svačiji ukus, idealan za porodične izlete ali ne i sasvim nezanimljiv planinarima koji ne pate od toga da svakom turom pomeraju sopstvene granice...

Ime Kekešteto (mađarski: Kékestető) bukvalno znači "plavi krov" i odnosi se na sam prostor vrha, dok se ime Kekeš (samo "plavi") vezuje za čitavu kupu vrha, od podnožja do najviše tačke. Međutim, mnogi planinari uporedo koriste oba naziva, i nijedan zapravo nije pogrešan.

Vrh je dobio ime po tome što njegove padine obrasle gustim bukovim šumama posmatrane izdaleka imaju plavičastu nijansu.

Mada je među našim izletnicima manje poznat, Kekeš čini treću najposećeniju prirodnu atrakciju u Mađarskoj, posle Balatona i Dunava.

Planina Matra kojoj pripada Kekeš nalazi se u severnom delu Mađarske, stotinak kilometara istočno od Budimpešte, i čini deo šireg venca Karpata. Osim toga što je najviši, to je ujedno i jedini planinski predeo u Mađarskoj koji premašuje hiljadu metara nadmorske visine.

Zvanje najvišeg vrha Mađarske Kekeš nosi od 1920. godine, kada su Trijanonskim sporazumom češke i slovačke zemlje odvojene od dotadašnje Kraljevine Mađarske. Do tada, najviši vrh Kraljevine bio je Gerlahovski štit na Visokim Tatrama, koji danas pripada Slovačkoj.

Ipak, Kekeš je i pre toga važio za popularno izletište. Prvi drveni vidikovac na vrhu podignut je još 1889. godine, a godinu dana pre toga markirana je prva pešačka staza od gradića Đenđeš (Gyöngyös) u podnožju Matre do jednog uređenog proplanka u šumi, oko kog se u prvim decenijama XX veka razvilo današnje turističko naselje Matrahaza (Mátraháza), odakle danas kreću glavni pravci završnog uspona na najviši vrh Mađarske.

Kao i mnoga druga nekada omiljena turistička mesta širom Evrope, i Matrahaza je danas samo bleda senka nekadašnjeg sjaja, sa napuštenim i zapuštenim zgradama nekada luksuznih pansiona i vila koje je prosto pregazilo vreme. Okolne šume skrivaju vikend naselja i odmarališta, ali se glavni prostor izletišta svodi na veliki improvizovani parking okružen trafikama sa suvenirima i brzom hranom, istini za volju uz jedan pristojan restoran koji još uvek uspeva da zadrži delić starinskog šarma.

Sredinom tridesetih, na vrhu Kekešteto izgrađeni su meteorološka stanica, kao i makadamski put od Matrahaze. Početkom pedesetih hotel je pretvoren u sanatorijum koji postoji i danas, a izgrađeni su radničko odmaralište i skijaški dom, kao i zidani TV toranj koji je počeo sa radom 1960. godine. Novi repetitor izgrađen je 1980. godine, kada je stari pretvoren u hotel. U isto vreme, uređene su i prave skijaške staze na severnim i zapadnim padinama.

Put je u međuvremenu asfaltiran, a radničko odmaralište srušeno i na njegovom mestu napravljen veliki parking, tako da se praktično do samog vrha može doći kolima. Od parkinga do najviše tačke planine ima jedva nekoliko minuta pešačenja.

Vrh Kekešteto čini jedna široka zaravan, kojom dominira betonski TV toranj visok oko 180 metara sa panoramskom terasom, a tu su i kafići, restorani, prodavnice, tezge sa suvenirima...

Glavno obeležje vrha je kamen koji su još krajem pedesetih skijaši obojili u boje mađarske zastave, postavljen na postament od andezita 1985. godine.

Kombinacija pristupačnosti i bogatstva sadržaja privlači posetioce sa svih strana Mađarske, ali i iz okolnih država, i vrh u svakom trenutku vrvi od izletnika uprkos tome što je realno dosta udaljen od iole većih gradskih centara.

Osim kolskog puta, od Matrahaze do vrha vodi i više markiranih planinarskih staza, koje se malo razlikuju po nagibu i konfiguraciji ali bi se generalno sve mogle svrstati u lakše. Od Matrahaze do najviše tačke Mađarske treba savladati oko trista metara uspona, na otprilike četiri kilometra staze.

Sve staze se uglavnom kreću kroz duboku šumu, sa povremenim vidikovcima, i na svima postoje i usputna odmorišta, uređene česme, klupe... Uz to, sve staze su odlično obeležene, tako da je nemoguće zalutati.

Uostalom, kojim god pravcem se od Matrahaze krene uzbrdo, izaći će se na Kekešteto, ali staze vode i nizbrdo i po izohipsama, nepreglednim šumovitim prostranstvima koje kriju mnogobrojne zanimljivosti, među kojima je i deo trase "Mađarske plave staze" (Országos Kéktúra), najduže planinarske transverzale u Mađarskoj i ujedno najstarije staze ovog tipa u celoj Evropi!

"Mađarska plava staza" otvorena je 1938. godine i prostire se kroz skoro celu Mađarsku u dužini od 1172 kilometra, ima 150 kontrolnih tačaka sa pečatima i značke koje se dodeljuju onima koji je pređu u celosti. Koliko je pešačenje na duge staze zastupljeno u Mađarskoj dovoljno govori podatak da značku svake godine dobije više stotina transverzalaca, a čak i tokom osamdesetih kad se smatrala zapostavljenom transverzalu je prelazilo više od sto planinara godišnje!

Za razliku od nekih evropskih država koje na prvi pogled ne važe za planinarske destinacije ali itekako imaju šta da ponude planinarima koji znaju šta traže, za Mađarsku se to definitivno ne može reći. 

Mađarska je jedna prava ravničarska zemlja, sa malo klasičnih planinskih terena (istini za volju, sa nekoliko atraktivnih lokaliteta za ljubitelje ferata i sportskog penjanja koji čine izuzetke od tog pravila), i u skladu s tim sa najvišim vrhom koji se ne može smatrati planinarskim uspehom ali je omiljen među izletnicima.

Možda Kekeš nije dovoljno atraktivan da bi smo se samo zbog njega zaputili ka severu Mađarske, ali u kombinaciji sa nekim drugim lokalitetom u okolini može načiniti sasvim lepu i zaokruženu turu.

To što je u pitanju najviši vrh je samo plus, ali za prijatan doživljaj uopšte nije presudno...