Sa zamkovima i dvorcima tradicionalno asociramo neke države zapadne Evrope, dok na neke druge zemlje jednako bogate sličnim građevinama često ni ne pomišljamo u tom kontekstu.
Sa više od 180 zamkova, oko 425 dvoraca i još oko 120 ruina, Slovačka drži prvo mesto u svetu po broju ovakvih arhitektonskih spomenika po glavi stanovnika!
Zamak Šomoška na samoj granici sa Mađarskom nije ni najveći ni najlepši, ali jeste jedan od najposećenijih zamkova u Slovačkoj, a još lakše je dostupan iz Mađarske. Ali, s obzirom na to da se ne nalazi blizu glavnih puteva, u širim krugovima je praktično nepoznat, i putnici koji iz Mađarske ulaze u istočni deo Slovačke nesvesno ga zaobilaze.
Međutim, zamak sam po sebi vredi videti, a njegova okolina krije i neke prirodne znamenitosti kakve se ne mogu videti nigde drugde, i Šomoška itekako zaslužuje da se zbog nje malo skrene s puta.
Zamak Šomoška (slovački: Hrad Šomoška, mađarski: Somoskői vár) stoji na jednom visokom i relativno izolovanom brdu, sa odličnim pogledima na sve strane sveta.
Na skoro svim mestima gde se pominje, a posebno u slovačkim izvorima, navodi se da se zamak nalazi u okolini mesta Šjatorska Bukovinka, što tehnički jeste tačno, ali samo kad se gleda sa slovačke strane. Gledano sa mađarske strane, zamak se nalazi na samom obodu istoimenog naselja (mađarski: Somoskő), tako što državna granica bukvalno preseca stazu kojom se od poslednjih kuća u selu dolazi do ulaza u zamak.
Trijanonskim sporazumom iz 1920. godine, kojim su definisane nove evropske granice nakon I svetskog rata, i zamak i selo Šomoška pripali su novoformiranoj državi Čehoslovačkoj. Ipak, Mađari su lobirali da im se deo teritorije vrati, najviše zbog toga što su rudnici uglja koje je eksploatisao mađarski grad Šalgotarjan (Salgótarján) ostali sa druge strane granice, i 1923. godine Liga naroda je odlučila da se Mađarskoj vrate sela Šomoška i Šomoškaujfalu (Somoskőújfalu, bukvalno: novo selo Šomoška) sa pomenutim rudnikom, ali ne i sam zamak, koji je ostao sa čehoslovačke strane...
To je ujedno bilo i poslednje proširenje teritorije Mađarske koje je još uvek na snazi, ne računajući ekspanzije u II svetskom ratu koje su posle rata poništene.
Iako se zamak već više od sto godina nalazi u okviru Slovačke, a pre toga je vekovima pripadao Mađarskoj, zapravo su ga u drugoj polovini XIII veka izgradili Hrvati, tačnije porodica Kačić.
Tokom srednjeg veka, Kačići su bili jedna od najuticajnijih hrvatskih porodica, između ostalog nabrojani i među dvanaest plemićkih rodova u dokumentu Pacta Conventa iz 1102. godine, kojim su Hrvati priznali vlast ugarskog kralja Kolomana I Arpadovića.
Zamak je izgrađen kao deo osmatračkog i odbrambenog sistema protiv najezde Mongola, zajedno sa još dva utvrđenja na obližnjim brdima, čije ruševine se takođe mogu videti i danas.
Međutim, Kačići nisu dugo držali zamak. Nakon gašenja dinastije Arpadovića početkom XIV veka, podržali su velikaša Matiju Čaka koji je svoje zemlje na području današnje Slovačke proglasio nezavisnim od Ugarske kraljevine, a kada je pretendent na presto Karlo I porazio Matiju Čaka i proglasio se za kralja, za kaznu je oduzeo Kačićima posede i dodelio ih porodici Sečenji.
Tokom srednjeg veka zamak je više puta menjao vlasnike, a zanimljivo je da je jedno vreme posle Mohačke bitke bio jedino utvrđenje u široj okolini koje je odolevalo turskim osvajačima, kojima je pošlo za rukom da ga zauzmu tek krajem XVII veka. Ipak, teško su ga oštetili pljačkaši krajem XVII veka, a tokom Rakocijeve bune 1703-1711. godine (u kojoj je deo ugarskog plemstva pokušao da svrgne Habzburge) držali su ga pobunjenici, zbog čega su nakon sloma bune vlasti naredile da se zamak razruši i napusti...
Već u XIX veku zamak je privlačio posetioce, koji su se divili ruševinama uglavnom iz romantičarskih pobuda. Između ostalih, Šomošku je posetio i Šandor Petefi, i zapisao da zamak nije ni velik niti se nalazi na visokoj planini, ali je lep jer je izgrađen od zanimljivih višeugaonih kamenova. U podnožju današnjeg zamka postoji jedna brvnarica uređena u spomen Petefiju, odmah uz seosko zvono za koje se vezuje pomalo jezivo verovanje da kad god zazvoni, jedna duša napušta ovaj svet...
Za pravu obnovu zamka čekalo se sve do 1977. godine, ali su radovi obustavljeni prilikom raspada Čehoslovačke i nastavljeni tek u XXI veku. Poslednja faza rekonstrukcije završena je 2025. godine, ali je već godinu dana ranije zamak Šomoška zabeležio najveći broj posetilaca od svih zamkova u Slovačkoj!
Otkako mu je od 2007. godine godine pristup omogućen i sa mađarske strane, zamak Šomoška stalno beleži sve više poseta, i postaje veoma atraktivan turistički lokalitet.
Sa mađarske strane zamak je mnogo pristupačniji nego sa slovačke - parking je na samo nekoliko desetina metara od ulaza, naspram parkinga sa slovačke strane od kog do zamka treba preći čitava dva kilometra, uređenom stazom kroz šumu.
Arhitektura zamka Šomoška specifična je po upotrebljenom osnovnom materijalu - poligonalnim komadima bazalta dobijenim iz lokalnih kamenoloma. Zapravo, čitavo brdo na kom je izgrađen zamak sačinjeno je od ovog vulkanskog kamena. Bazaltna konstrukcija svrstava zamak uz svega još nekoliko u celom svetu koji su građeni prvenstveno tim kamenom.
Tokom vekova, zabeleženo je da je zamak mnogo puta menjao izgled, od običnog utvrđenja sa zidinama u obliku trougla bez kula, do današnjeg oblika sa ostacima tri kule kružne osnove i isturenim šestougaonim bastionom sa severne strane.
Od ulazne kule sa zapadne strane danas su vidljivi samo temelji, dok je kula sa istočne strane obnovljena u zidanom delu, ali bez drvene međuspratne konstrukcije i krova, samo sa platformom koja služi kao vidikovac.
Najdetaljnije je rekonstruisana južna kula, sa tri sprata iznad i jednim ispod zemlje, i monumentalnim drvenim krovom, delom kružne a delom poligonalne osnove. Unutrašnjost kule, kao uostalom i celog zamka, skoro da uopšte nema sadržaja, samo nekoliko tabli sa najosnovnijim informacijama. Veruje se da je čitav enterijer zamka nekada bio uređen poput gotskih palata, sa ornamentima i skulpturama od klesanog kamena, ali od svega toga do danas ništa nije sačuvano...
Mada zamak predstavlja ubedljivo najveću atrakciju ovog kraja, najveća vrednost se krije u šumi par stotina metara severoistočno od zamka.
Kameni vodopad (slovački: Kamenný vodopád), sa mađarske strane poznat i kao Bazaltne orgulje (mađarski: Bazaltorgonák), jedinstveni je spomenik prirode u evropskim okvirima. Kameni vodopad se sastoji od stotina poligonalnih bazaltnih stubova spojenih u celinu, visine oko devet i širine oko petnaest metara.
Formacija je nastala naglim hlađenjem i konsolidacijom bazaltne lave, u doba Pliocena, pre više od četiri miliona godina, a iako se slični oblici bazaltnih stubova mogu videti i na drugim mestima, Kameni vodopad je jedino mesto u kontinentalnom delu Evrope gde oni nisu savršeno vertikalni - neki stoje pod uglom od oko 80 stepeni, dok su neki čak i zakrivljeni!
Kameni vodopad je otkriven prilikom jedne od rekonstrukcija zamka u srednjem veku, ali je tek u XX veku počeo da privlači pažnju stručne javnosti. Od 1954. godine je pod zaštitom države.
U neposrednoj blizini Kamenog vodopada nalazi se još jedan bazaltni spomenik prirode, koji Slovaci zovu Kameno more (Kamenné more) a Mađari ga nazivaju i Bazaltni tepih (Bazaltszőnyeg).
U pitanju je veliko polje bazaltnog sipara, od istoga materijala kao i Kameni vodopad, ali i sam zamak, tako da je teško reći da li je nastalo isključivo prirodnim putem ili u njemu ima i krhotina od mnogobrojnih rušenja zamka tokom vekova. Sigurno je samo da je polje i danas aktivno u geološkom smislu, što se evidentno po nedostatku vegetacije između komada kamena.
Mada je Kameno more naizgled najmanje impresivna zanimljivost Šomoške, čovek ne može da ostane ravnodušan prema jednoj takvoj demonstraciji sile prirode, koja sa lakoćom mrvi i najtvrđi kamen...
Za obilazak zamka Šomoška, Kamenog vodopada i Kamenog mora sasvim je dovoljno odvojiti sat vremena, što nije previše za skretanje s puta, a svakako nije izgubljeno vreme. Najviše od toga svakako zahteva sam zamak, a koliko ćemo u njemu tačno provesti vremena zavisi samo od naših afiniteta i radoznalosti.
Kameni vodopad i Kameno more mogu se obići i za desetak minuta, što ne znači i da im se ne bi moglo posvetiti i više vremena, naročito u kombinaciji sa edukativnim pešačkim stazama u okolini, koje se protežu dublje ka slovačkoj strani.
Za duže posete ovde ipak nedostaje još sadržaja, ali s obzirom na to da zamak tek počinje da se promoviše kao turistička atrakcija posle opsežne faze rekonstrukcije, za očekivati je da će u budućnosti imati i više toga da ponudi posetiocima.
Ipak, koliko god zamak i prirodni fenomeni oko njega bili zanimljivi, sve to još uvek nije dovoljno da bi putnicima iz naših krajeva Šomoška bila glavno odredište, naročito imajući u vidu da samo od granice sa Srbijom do Šomoške ima oko tri sata vožnje.
Ali, kao usputna stanica vredi svake preporuke, pogotovo za one koji vole neizvikana i najširim krugovima praktično nepoznata mesta.
Нема коментара:
Постави коментар